Bảng Hóa Trị Các Nguyên Tố Hóa Học và Nhóm Nguyên Tử Đầy Đủ

Hóa trị là gì?

Hóa trị là con số biểu thị khả năng liên kết của nguyên tử (hay nhóm nguyên tử) với các nguyên tử khác. Hóa trị được xác định bằng số nguyên tử Hiđro mà nguyên tố đó liên kết được, hoặc số nguyên tử Hiđro được nguyên tố đó thay thế trong một phân tử.

Ví dụ: trong HCl, Cl liên kết với 1 H → Cl hóa trị I. Trong H₂O, O liên kết với 2 H → O hóa trị II. Trong NH₃, N liên kết với 3 H → N hóa trị III. Trong CH₄, C liên kết với 4 H → C hóa trị IV.

Quy tắc hóa trị

Trong công thức hóa học A_xB_y, gọi a và b lần lượt là hóa trị của A và B, ta có:

x · a = y · b

Suy ra x : y = b : a — tức "đảo hóa trị". Đây là quy tắc cốt lõi để lập công thức hợp chất.

Ví dụ áp dụng

Lập công thức hợp chất giữa Al (III) và O (II):

Đặt công thức: Al_xO_y
Áp dụng quy tắc: x·III = y·II → x:y = 2:3
Vậy công thức là: Al₂O₃

Lập công thức hợp chất giữa Ca (II) và nhóm photphat PO₄ (III):

Đặt công thức: Ca_x(PO₄)_y
x·II = y·III → x:y = 3:2
Vậy công thức là: Ca₃(PO₄)₂

Bài thơ học thuộc hóa trị (cổ điển)

Hóa trị I:
Kali (K), Iot (I), Hiđro (H)
Natri (Na) với Bạc (Ag), Clo (Cl) một loài
Có hóa trị một bạn ơi
Nhớ ghi cho rõ kẻo rồi phân vân.

Hóa trị II:
Magie (Mg), Kẽm (Zn) với Thủy ngân (Hg)
Canxi (Ca), Đồng (Cu) ấy cũng gần Bari (Ba)
Cuối cùng thêm chú Oxi (O)
Hóa trị hai đó có gì khó khăn.

Hóa trị III:
Bo (B), Nhôm (Al) thì hóa trị ba
Cacbon (C), Silic (Si) này là bốn thôi
Thế nhưng phải nói thêm lời
Hóa trị hai nữa C, Si bạn nha.

Đa hóa trị:
Sắt kia kể cũng quen tên (II, III)
Hai, ba lên xuống thật phiền lắm thay
Nitơ rắc rối nhất đời
Một, hai, ba, bốn, khi thời thứ năm.

Bảng hóa trị kim loại thường gặp

Ký hiệu	Tên	Hóa trị	Ghi chú
H	Hiđro	I
Li	Liti	I
Na	Natri	I
K	Kali	I
Ag	Bạc	I
Be	Beri	II
Mg	Magie	II
Ca	Canxi	II
Ba	Bari	II
Zn	Kẽm	II
Al	Nhôm	III
Cu	Đồng	I, II	thường gặp Cu(II)
Fe	Sắt	II, III	Fe(II) trong FeCl2, FeSO4; Fe(III) trong FeCl3, Fe2O3
Hg	Thủy ngân	I, II
Pb	Chì	II, IV	thường gặp Pb(II)
Sn	Thiếc	II, IV
Cr	Crom	II, III, VI
Mn	Mangan	II, IV, VII

Bảng hóa trị phi kim thường gặp

Ký hiệu	Tên	Hóa trị	Ghi chú
F	Flo	I
Cl	Clo	I, III, V, VII	thường gặp Cl(I) trong HCl, NaCl
Br	Brom	I, III, V, VII
I	Iot	I, III, V, VII
O	Oxi	II
S	Lưu huỳnh	II, IV, VI	II trong H2S; IV trong SO2; VI trong SO3, H2SO4
N	Nitơ	I, II, III, IV, V	III trong NH3; V trong HNO3
P	Photpho	III, V	III trong PH3; V trong H3PO4
C	Cacbon	II, IV	II trong CO; IV trong CO2, CH4
Si	Silic	IV

Bảng hóa trị các nhóm nguyên tử (gốc axit, bazơ)

Các nhóm nguyên tử (gốc) hoạt động như một đơn vị trong nhiều phản ứng. Khi lập công thức, ta áp dụng quy tắc hóa trị cho nhóm như cho một nguyên tố.

Ký hiệu	Tên	Hóa trị
–OH	Hiđroxit	I
–Cl	Clorua	I
–Br	Bromua	I
–I	Iotua	I
–NO3	Nitrat	I
–HCO3	Hiđrocacbonat	I
–HSO4	Hiđrosunfat	I
–H2PO4	Đihiđrophotphat	I
–CH3COO	Axetat	I
–ClO3	Clorat	I
–MnO4	Pemanganat	I
=S	Sunfua	II
=SO3	Sunfit	II
=SO4	Sunfat	II
=CO3	Cacbonat	II
=HPO4	Hiđrophotphat	II
=SiO3	Silicat	II
=CrO4	Cromat	II
=Cr2O7	Đicromat	II
≡PO4	Photphat	III
NH4–	Amoni	I (cation)

Mẹo nhanh: hóa trị cao nhất với oxi

Đối với nguyên tố nhóm A, hóa trị cao nhất với oxi bằng số thứ tự nhóm (ngoại trừ F, O và một vài trường hợp đặc biệt).

Nhóm IA (Na, K…): hóa trị cao nhất = I → công thức Na₂O, K₂O
Nhóm IIA (Mg, Ca…): hóa trị cao nhất = II → MgO, CaO
Nhóm IIIA (Al…): hóa trị cao nhất = III → Al₂O₃
Nhóm IVA (C, Si): cao nhất = IV → CO₂, SiO₂
Nhóm VA (N, P): cao nhất = V → N₂O₅, P₂O₅
Nhóm VIA (S): cao nhất = VI → SO₃
Nhóm VIIA (Cl, Br, I): cao nhất = VII → Cl₂O₇

Mẹo: hóa trị với hiđro (nhóm VIIIA-IVA)

Với phi kim thuộc nhóm IVA → VIIA, hóa trị với hiđro bằng (8 − số thứ tự nhóm).

IVA (C, Si): hóa trị với H = 4 → CH₄, SiH₄
VA (N, P): hóa trị với H = 3 → NH₃, PH₃
VIA (O, S): hóa trị với H = 2 → H₂O, H₂S
VIIA (F, Cl, Br, I): hóa trị với H = 1 → HF, HCl, HBr, HI

Câu hỏi thường gặp về hóa trị

Hóa trị là gì?

Hóa trị là con số chỉ khả năng liên kết của một nguyên tử (hay nhóm nguyên tử) với một số nguyên tử Hiđro. Ví dụ: O liên kết được với 2 H trong H2O nên O có hóa trị II.

Có mấy loại hóa trị?

Trong chương trình phổ thông Việt Nam, "hóa trị" thường hiểu là số liên kết. Hóa trị cao nhất bằng số thứ tự nhóm A. Một số nguyên tố có nhiều hóa trị (như Fe: II, III; Cu: I, II; Cl: I, III, V, VII).

Quy tắc hóa trị là gì?

Trong công thức AxBy, tích chỉ số nhân hóa trị của 2 phía bằng nhau: x · a = y · b (a, b là hóa trị của A và B). Quy tắc này dùng để lập công thức hợp chất.

Cách lập công thức hóa học theo hóa trị?

Bước 1: viết kí hiệu chung AxBy. Bước 2: áp dụng x·a = y·b, từ đó x/y = b/a (đảo hóa trị). Bước 3: tối giản tỉ số. Ví dụ: Al(III) và O(II) → Al2O3.

Bài thơ học hóa trị có không?

Có nhiều bài thơ giúp nhớ hóa trị. Ví dụ: "Kali, Iot, Hiđro / Natri với Bạc Clo một loài / Có hóa trị một bạn ơi / Nhớ ghi cho rõ kẻo rồi phân vân..." giúp nhớ hóa trị I của K, I, H, Na, Ag, Cl.